Category Archives: тіл мәселесі

Шикі деректердің кесірі



2013 жылдың 29 қарашада саясаткер Н. Назарбаев «Болашақ» стипендиаттарымен кездесуін өткізді. Әдеттегідей, осындай кездесулер барысында кәнігі саясаткер неше түрлі пікірлерін ортаға салады. Бұл жолы да Шапыраштылардың көсемі бірнеше идеяларын паш етті. Олардың арасында тіл саясаты жөніндегі пікірлер елеулі орын алды. Миллиардер әрі президент тағы да қазақ қоғамы үшін ағылшын пен орыс тілдердің қажеттілігін сөз еткен. Бәлкім, оған жарнама үшін ағылшын пен орыс тілдерін даму қорлар ақшаны төлеуде. Алайда, осы мақаланың жазуына түрткі болған себебі басқа. Н. Назарбаев қате деректерін пайдаланды. Оның айтуынша, дүниежүзінде ...

Share Button
Likes(0)Dislikes(0)
13 views

Мәдениетсіз дипломаттардың империяшыл көзқарастары


Әлем тілдердің арасында аса әдемі, сөз қорының байлығымен көзге түсетін украин тілінің орны ерекше. Оның халық әндері, Тарас Шевченко мен Иван Франконың классикалық шығармалары өркениетті елдердің алтын қорына енген інжу-маржандар. Қазақ тілінің де қарқыны едәуір. Дастан-аңыздарымыз, Абай мен Мағжанның ғажайып өлеңдері де адамзаттың керемет жасампаздық үлгілердің қатарынан табылады. Алайда, солтүстік көршімізді билеп-төстеген надан ұлықтардың пайымдауынша, дипломатия істерін жүргізу үшін украин мен қазақ тілдері лайықты құралдар емес.



www.europarl.europa.eu

 

Share Button
Likes(0)Dislikes(0)
12 views

Қытай дипломаттарының сыпайысыз қылықтары


Шығыс көршіміздің сыртқы істер министрлігі елімізге қарай салқын қабағын танытуда. Таяуда, бірнеше мелекеттердің азаматтарына Қытайға қысқа мерзімге визасыз кіруге рұқсат берілген. Олардың ішінде, тұрмыс-тіршілігі онша емес Румыния мен Украина да орын тапқан. Бірақ, қолы ашық қазақ туристтер үшін мынадай жеңілдік жасалмаған. Экономикалық жағынан біздің саяхатшылар ҚХР-на тиімді болса да, саяси жағынан отандастарымыз қытайлықтар үшін сыйлы қонақтың санатына жатпайды. Айтпақшы, достас Әзірбайжан мен Түркияның азаматтары да әлгі тізімге ілінген жоқ. Демек, Қытай дипломаттары басқа түркі тілдес мемлекеттерімен де қырғи қабақ.


...

Share Button
Likes(0)Dislikes(0)
14 views

Өліспей беріспейтін орысшыл аудармашылар


Егемен Қазақстанның жиырма жылдық мерейтойы өтсе де, көптеген жағдайларда Кремльдің ықпалы бұрынғыдай жүргізіліп жатыр. Экономикалық пен әскери қоқаң-лоқысы былай тұрсын, мәдени саласындағы московиттерге тәуелді болуы қисынсыз боп көрінеді. Отаршыл заманында тіршілік еткендей, тілмаштарымыз шетел туындыларды ең алдымен Ванька-Встаньканың аудармаларды пайдаланып, қазақ оқырман-көрермендерге жеткізуде.


 

Share Button
Likes(0)Dislikes(0)
25 views

Парсы бағытындағы бетбұрыс


Соңғы жиырма жыл барысында, жаңа атауларымыз пайда болды. Олардың көбісі парсы тілінен шықты. Мысалы, «мәжіліс», «қаһарман», «Астана» және тағы басқалар. Ол ол ма, жағымсыз естілетін «дәріхана», «мейрамхана» немесе «мәйітхана»-лар лег-легімен шұбатылып тұр. Ана тіліміздің қорындағы кірме сөздерді жоққа шығармаймыз. Бірақ, шет тілдерден алынған сөздердің саны шектен тыс шықпасын, олардың сапасы да төменгі дәрежеде болмасын.

 

Share Button
Likes(0)Dislikes(0)
9 views

Өз қағынан жеритіндер


Қазақ тіліңді білмейтін келімсектер былай тұрсын, біздің зиялы қауымның кейбіреу өкілдері ана тілімізге толық көшуге енжарлықты танытады. Бөтен ұлттың адамның көзінше орысша сайрағаны түгіл, тіпті қандастармен сөйлескенде солтүстік көршіміздің тілінде сырласатын қаракөздер жоқ емес.


Мәңгүрттерді тілге тиек етпеймін. Кәдімгі қазағуар кісілер туралы баян етіп тұрмын. Талаймен тікелей тілдестім. Мысалы, кәрістер үшін тиімді ересь жазатын Габдуллин Америкада бас сауғалап тіршілік етсе ...

Share Button
Likes(0)Dislikes(0)
11 views

Орысшыл тілмаштар



Биыл тәуелсіздігімізге 20 жыл толса да, кіріптарлықтың талай нышандардан арылмай тұрмыз. Павлодар, Петропавловск пен Уйгур ауданға қазақи атауларды қоймай, жалтақтап қалдық. Солтүстік Қазақстандағы темір жолдың бір бөлігі әлі күнге дейін ресейліктердің қарамағында. Шаруашылық пен саяси бодандықпен қатар, рухани басыбайлылық та орын алуда. Мысалы, шетел тілдерден аударғанда, тікелей байланыстарды орнатпай көбінесе орыс тіліне жүгініп отырмыз. Тәржімелеу саламызда ұшқалақ түрік сериалдардан бастап, күрделі ғылыми ұғымдарға дейін баяғы Кремль ағайындарды еліктеудеміз.


 

Share Button
Likes(0)Dislikes(0)
16 views

Латиницаның машақаты


Істемегені осы еді! Әлемдегі жетекші тілдердің қатарына әлі қосылмаған ана тілімізге қарсы аларман әкімсымақтар мен дүмше лингвисттер бәле бағып тұр. Соңғы жетпіс жыл ішінде, кириллицамен жазылған қазақ тіліндегі әдеби мен ғылыми қоры қалыптасқан. Халқымыздың басым көпшілігі осындай әліпбиге дағдыланған. Енді, бүйректен сирақ шығарып латиницаға көшсек, мыңдаған кітаптарды кириллицадан аударуға тура келеді. Оқушылардың шақадай басы шарадай болмақ. Ал, осындай өзгеріс «Атамұра»-ның қалтасын тығындайды, Құл-Мұхаммедтің сыбайластарды мәз етпек. «Мырқымбай» немесе «Myrqymbay» жазасың ба, бәрібір баяғы қалпында қаласың.


Share Button
Likes(0)Dislikes(0)
24 views